Malaria is een ziekte die jaarlijks verantwoordelijk is voor meer dan een half miljoen doden en meer dan tweehonderd miljoen zieken, van wie het overgrote deel Afrikaanse kinderen. Het wordt veroorzaakt door parasieten van de soort Plasmodium die worden overgedragen door de Anopheles mug.
Voor de mens bestaan er vijf soorten malaria parasieten waarvan Plasmodium falciparum (malaria tropica) de meest gevaarlijke en dodelijke is. Na de steek van een Anopheles mug kan de malaria parasiet in het lichaam komen. Na besmetting nestelt deze parasiet zich eerst in de lever en daarna in de rode bloedcellen; tijdens een malaria infectie veranderd de parasiet dus voortdurend. Dit maakt het moeilijk voor het afweer systeem om de parasiet te herkennen en doden.
Wereldwijd wordt malaria bestreden door het gebruik van geïmpregneerde bednetten en anti-malaria medicijnen. Deze hebben het aantal malaria sterfgevallen sterk verminderd, maar het is onvoldoende om de ziekte volledig uit te roeien. Door toenemende resistentie van de malariaparasieten tegen medicijnen is er dringend behoefte aan een effectief vaccin.
Op dit moment is er geen effectief malariavaccin op de markt. Een ideaal malariavaccin roept bij gezonde personen een afweer reactie op die de ziekte volledig kan voorkomen. Omdat de malaria parasiet zo complex is, en omdat er veel verschillende stammen van malaria bestaan, is een volledig effectief vaccin heel moeilijk te maken.
In het Radboud UMC wordt onderzoek gedaan om een dergelijk vaccin te ontwikkelen. Wetenschappers onderzoeken de mug, de parasiet en de afweer reactie van het menselijk lichaam op de parasite, om zo het meest effectieve vaccin te ontwerpen. Zo hebben er bijvoorbeeld in de afgelopen jaren veelbelovende onderzoeken plaatsgevonden waar bij de hele malaria parasiet als vaccin werd gebruikt. Onderzoekers waren hiermee in staat gezonde vrijwilligers volledig te beschermen tegen malaria.
dr. Jona Walk MSc, MD, PhD is werkzaam bij het Radboud UMC.
